14. Eleştiri
KPSS Türkçe’de Eleştiri, genellikle “Değerlendirme” ile iç içe geçmiş bir kavramdır. Sınavda “Hangisinde bir eleştiri söz konusudur?” dendiğinde, zihninde hemen şu kodlamaları canlandır:
1. Eleştiri Nedir? (Mantık Çerçevesi)
Bir sanatçının, bir eserin ya da bir düşüncenin hem olumlu hem de olumsuz yönlerini ortaya koyma işidir. Halk arasında eleştiri dendiğinde akla sadece “yergi” (kötüleme) gelse de, KPSS dünyasında eleştiri tarafsız bir terazi gibidir.
🧠 Hafıza Tekniği: “Röntgen Cihazı” Yöntemi
Zihninde bir Röntgen Cihazı canlandır. Röntgen, vücuda bakarken hem sağlam kemikleri (olumlu) hem de kırıksı çatlakları (olumsuz) gösterir.
Kural: Eğer bir cümle bir eserin “röntgenini” çekip bize neyin iyi, neyin eksik olduğunu söylüyorsa o Eleştiridir.
Kodlama: “E-leştiri”deki “E” harfini “Eksi ve Artı” olarak kodla. (+ / -)
2. Eleştirinin İki Yönü (Mıknatıs Tekniği)
Eleştiriyi bir mıknatısın iki kutbu gibi düşün:
Olumlu Eleştiri (+): Eserin başarısını ve güçlü yanlarını vurgular.
Örnek: “Yazar, bu öyküsünde karakterlerin psikolojik derinliğini mükemmel yansıtmış.”
Olumsuz Eleştiri (-): Eserin eksik, zayıf veya hatalı yanlarını vurgular.
Örnek: “Romanın son bölümlerindeki kurgu kopuklukları, okuyucunun olaydan uzaklaşmasına neden oluyor.”
3. Örneklerle Zihin Kodlama
Aşağıdaki cümleleri “Röntgen” mantığıyla incele:
Örnek 1: “Şair, bu kitabında kelime seçiminde titiz davranmış ancak imgeler çok kapalı kalmış.”
Analiz: Hem artı (+) hem eksi (-) yön bir arada. Tam bir eleştiri cümlesi.
Örnek 2: “Ressamın renk kullanımı ne kadar canlıysa, fırça darbeleri o kadar acemice.”
Analiz: Bir sanatçının becerisine yönelik bir saptama (eleştiri) var.
4. Kritik Ayrım: Eleştiri vs. Öz Eleştiri
Sınavda en çok bu ikisi karıştırılır. Hafıza çivin şu olsun:
Eleştiri: Başkasına veya başkasının eserine bakmak.
Öz Eleştiri: Aynaya bakmak. Kişinin kendi davranışını veya eserini eleştirmesi.
Öz Eleştiri Örneği: “Bu sınavda zamanı yönetemediğim için bildiğim soruları boş bıraktım.”
💡 Hafıza Çivisi (Akrostiş)
Eleştiriyi unutmamak için “SAPTA” kelimesini hatırla:
S – Sonuca varmak (Olumlu/Olumsuz).
A – Anahtar: Eser veya Sanatçı.
P – Puanlama (Değer biçme).
T – Tarafsız gözlem (Röntgen).
A – Artı ve Eksi bir arada olabilir.
⚠️ KPSS 2026 Altın Notu
Seçeneklerde “Saptama yapılmıştır” ifadesini görürsen korkma. Saptama; bir durumu olduğu gibi belirlemektir. Eğer bu saptama bir eser hakkındaysa, o cümle aynı zamanda bir Eleştiridir.
Yorum gönder