14. İkilemeler

2026 KPSS maratonunda İkilemeler, hem “Anlam Bilgisi” hem de “Yazım Kuralları” sorularında karşımıza çıkan, basit görünse de içinde ince tuzaklar barındıran bir konu.

Bu konuyu zihnimize “Yapışık İkizler” metaforuyla kazıyacağız.

1. Hafıza Tekniği: “Yapışık İkizler”

İkilemeleri birer yapışık ikiz gibi düşün. Bu ikizlerin en büyük özelliği asla ayrılmamalarıdır.

• Kural 1: Araya Kimse Giremez. İkizlerin arasına virgül (,) veya başka bir noktalama işareti koyarsan onları ayırmış olursun; bu da yazım yanlışına yol açar.

  • Doğru: Doğru dürüst

  • Yanlış: Doğru, dürüst (Araya “virgül” duvarı örmeyin!)

• Kural 2: Ayrı Yazılırlar. Bu ikizler yan yanadır ama vücutları birleşmemiştir. (İstisnalar hariç; “fısfıs”, “cırcır” gibi kalıplaşmış nesne isimleri dışında hep ayrıdırlar.)

2. İkilemelerin “Oluşum Yolları” (Görsel Kodlama)

Sınavda size “Hangisi oluşum yönüyle farklıdır?” diye sorarlar. Bunu şu tabloyla kodlayalım:

3. KPSS’nin Sevdiği “Özel İkizler”

Sınav formatında en çok dikkat etmen gereken 3 madde:

1. “m” Ünsüzüyle Yapılanlar: Bir kelimenin başına “m” getirerek yapılan ikilemeler de bu kurala dahildir ve ayrı yazılır.

   • Örnek: “Ev mev”, “şaka maka”, “kitap mitap”.

2. Hal Ekleriyle Kurulanlar: Bazen araya ek girebilir, bu onları ayırmaz.

   • Örnek: “Diz dize”, “günden güne”, “baş başa”, “uçtan uca”. (Dikkat: Başbaşa değil, baş başa!)

3. İsim Tamlaması Şeklindekiler:

   • Örnek: “Güzeller güzeli”, “suyun suyu”.

4. Altın Not: Yazım Yanlışı Tuzağı

Pek çok aday “el ele” veya “yan yana” gibi ifadeleri bitişik yazma eğilimindedir.

Hafıza Kodlaması: “El ele” versek de “yan yana” dursak da ayrıyız. > * Yan yana (Ayrı)

• El ele (Ayrı)

• Göz göze (Ayrı)

Küçük Bir Antrenman:

“Çoluk çocuk” ikilemesi hangi yolla kurulmuştur?

• A) Aynı kelimenin tekrarı

• B) Biri anlamlı biri anlamsız kelime

(Cevap: B. “Çoluk” kelimesi tek başına anlamını yitirmiştir, “çocuk” ise anlamlıdır.)