15. Atasözleri ve Deyimler
2026 KPSS sürecinde anlam bilgisinin “bel kemiği” olan Atasözleri ve Deyimler konusunu, birbirine karıştırmanı engelleyecek “Zaman ve Durum” hafıza tekniğiyle işleyelim.
Sınavda en büyük sorun, “Hangisi atasözüdür?” veya “Hangisi deyimdir?” ayrımını yapmaktır.
1. Hafıza Tekniği: “Kuralcı Dede vs. Heyecanlı Genç”
Bu iki kavramı zihninde iki farklı karakter olarak kişiselleştir:
Atasözü (Kuralcı Dede): Tecrübelidir, öğüt verir, genel bir kural koyar. Her zaman geçerlidir.
Motto: “Bak evladım, her zaman böyle yaparsan böyle olur.”
Deyim (Heyecanlı Genç): O anki durumu anlatır. Duygularını belli eder (öfke, sevinç, telaş). Genel bir kural koymaz, sadece o anı “fotoğraflar”.
Motto: “Şu an o kadar sinirliyim ki burnumdan soluyorum!”
2. Ayırt Etme Tablosu (Zihinsel Karşılaştırma)
Aşağıdaki tablo, sınavda kelimelerin altını çizerken sana rehberlik edecek:
| Özellik | Atasözü (Kuralcı Dede) | Deyim (Heyecanlı Genç) |
| Amacı | Öğüt vermek, ders çıkarmak. | Durumu tasvir etmek, renklendirmek. |
| Kapsamı | Herkes için, her zaman geçerli. | Sadece söz konusu kişi ve olay için. |
| Yapısı | Tam bir Cümle şeklindedir. | Genellikle Mastar (-mak, -mek) ile biter. |
| Örnek | Damlaya damlaya göl olur. | Küplere binmek. |
3. Hafıza Çivileri: Ortak ve Farklı Yönler
Kalıplaşmışlık (Beton Kuralı): İkisinin de kelimeleri değiştirilemez.
“Ak akçe kara gün içindir” yerine “Beyaz para siyah gün içindir” diyemezsin. Tuğlayı çekersen bina yıkılır!
Mecaz Baskınlığı: Çoğu mecazdır ama gerçek anlamlı olanlar “sınav tuzağı” olarak gelir.
Gerçek Anlamlı Atasözü: “Dost ile ye, iç; alışveriş etme.” (Tamamen gerçek!)
Gerçek Anlamlı Deyim: “Çoğu gitti, azı kaldı.” (Gerçekten kalan azdır.)
4. Sınav Stratejisi: “Öğüt mü, Durum mu?” Testi
Bir söz öbeği gördüğünde kendine şu soruyu sor: “Bu söz bana bir hayat dersi veriyor mu?”
“Etekleri zil çalmak”: Bana bir ders veriyor mu? Hayır. Sadece birinin çok mutlu olduğunu anlatıyor. $\rightarrow$ DEYİM
“Ağaç yaşken eğilir”: Bana bir ders veriyor mu? Evet. Eğitimin küçük yaşta olması gerektiğini söylüyor. $\rightarrow$ ATASÖZÜ
5. Dikkat: Karıştırılan “Cümle Biçimindeki” Deyimler
Bazı deyimler mastar ile bitmez, cümle gibidir. Bunlar atasözüyle çok karışır:
“İğne atsan yere düşmez.” (Kalabalığı anlatır, öğüt vermez Deyim)
“Atı alan Üsküdar’ı geçti.” (Geç kalındığını anlatır, öğüt vermez Deyim)
Yorum gönder