17.Kalıplaşmamış Sözler
2026 KPSS adaylarının en çok vakit kaybettiği, ancak mantığını kavradığında “net bankası” olan Kalıplaşmamış Söz Öbekleri konusunu, “Dedektif İzinde” tekniğiyle kodlayalım.
Bu konu, atasözü ve deyim gibi “hazır” kalıplar değil, yazarın o an uydurduğu, metne özel dikilmiş birer “elbise” gibidir.
1. Hafıza Tekniği: “Kilit ve Anahtar” Metodu
Kalıplaşmamış söz öbeklerini birer “Kilit” olarak düşün. Bu kilidi açacak tek bir “Anahtar” vardır: Metnin bağlamı.
Kilit: Altı çizili sözcük grubu. (Örn: “Düşüncelerini kağıda hapsetmek”)
Anahtar: Metnin tamamında anlatılan ana fikir.
Hafıza Notu: Sınavda altı çizili söze bakıp hemen şıklara atlama! Önce cümlenin başına ve sonuna bak. Yazar o sözü hangi “iklimde” söylemiş?
2. “Kelime Avcısı” Stratejisi (Adım Adım Uygulama)
Kalıplaşmamış sözleri anlamlandırmak için şu 3 adımlı dedektiflik yöntemini kullan:
Mecazı Gerçeğe Tercüme Et: Altı çizili sözdeki kelimelerin sözlük anlamını düşün, sonra onu soyutlaştır.
Söz: “Kelimelerin tozunu almak.”
Analiz: Toz almak nedir? Temizlemek, parlatmak, eski halini ortaya çıkarmak.
Parçayı Bütüne Sor: Bu sözü cümleden çıkarıp yerine “temizlemek/yenilemek” koyduğunda anlam oturuyor mu?
Öznel Yorumu Katma: Kendi fikrini değil, yazarın o kelimeye yüklediği “özel” anlamı bul.
3. KPSS’nin En Sevdiği “Kalıplaşmamış” Kalıplar
ÖSYM, genellikle şu tarz ifadeleri kullanır. Bunları zihninde şu şekilde gruplandır:
| Söz Öbeği Tipi | Ne Demek İstiyor? (Hafıza Çivisi) |
| “Kendi sesini bulmak” | Özgün olmak, kimseye benzememek. |
| “Eserine ayna tutmak” | Gerçekleri olduğu gibi yansıtmak. |
| “Okuru avucuna almak” | Okuyucuyu etkilemek, sürüklemek. |
| “Dili yokuşa sürmek” | Anlatımı zorlaştırmak, kapalı bir dil kullanmak. |
| “Kelimelere can vermek” | Anlatımı etkileyici ve canlı kılmak. |
4. Altın Kural: “Yerine Koyma” Testi
Sınavda doğru şıkkı bulduğundan emin olmak için seçtiğin anlamı, cümledeki altı çizili bölümün yerine koy. Eğer cümle akıyorsa ve anlam bozulmuyorsa, hedefe ulaştın demektir.
Örnek: “Yazar, bu kitabında toplumun yaralarına parmak basıyor.”
Analiz: Yaraya parmak basmak $\rightarrow$ Acıyan yeri bulmak $\rightarrow$ Sorunları dile getirmek.
Test: “Yazar, bu kitabında toplumun sorunlarını dile getiriyor.” (Uyumlu!)
5. Görsel Hafıza Kartı: “Anlam Katmanları”
Kalıplaşmamış sözler bir soğana benzer.
Dış Kabuk: Kelimenin ilk anlamı. (Bunu soy!)
İç Katman: Metindeki yan anlamlar. (Bunu incele!)
Cücük (Öz): Yazarın asıl anlatmak istediği. (Şıklarda bunu ara!)
Küçük Bir Uygulama: Bir yazar için kullanılan “Kendi kabuğunu kırmak” sözüyle sence ne anlatılmak istenmiştir?
A) Dış dünyadan kopmak
B) Gelişerek alışılmışın dışına çıkmak
(Cevap: B. Kabuk sınırdır, kırmak ise o sınırı aşmaktır.)
Yorum gönder