21. Somutlaştırma ve Soyutlaştırma
2026 KPSS yolculuğunda Türkçenin en “zihin yakan” ama mantığı kavrandığında en keyifli konularından biri olan Somutlaştırma ve Soyutlaştırmayı, hafıza teknikleriyle kalıcı hale getirelim.
Bu konuyu anlamak için zihninde bir “Geçiş Köprüsü” hayal et. Kelimeler bu köprüden geçerken form değiştiriyor.
1. SOMUTLAŞTIRMA (Görünmezi Görünür Kılma)
Soyut (beş duyu organıyla algılanamayan) bir kavramın, anlatımı güçlendirmek için somut bir varlıkmış gibi anlatılmasıdır.
Hafıza Tekniği (Hayalet Avcıları): Soyut kavramları birer “hayalet” (görünmez) gibi düşün. Somutlaştırma, bu hayaletin üzerine boya fırlatıp onu görünür, dokunulur hale getirmektir.
Formül: Soyut Kavram + Somut Özellik = Somutlaştırma
Örnekler:
“Kaderin cilvesi bize oyun oynadı.”
Analiz: Kader soyuttur. “Oyun oynamak” ise somut bir eylemdir. Kaderi bir oyun arkadaşı gibi somutlaştırdık.
“Bu fikirleri mutlaka sulamalısın.”
Analiz: Fikir soyuttur. “Sulamak” bitkilere yapılan somut bir iştir. Fikri bir çiçeğe benzettik.
“Güvenimiz yıkıldı.”
Analiz: Güven soyuttur. “Yıkılmak” bina gibi somut şeylere özgüdür.
2. SOYUTLAŞTIRMA (Somutu Anlamca Hafifletme)
Somut (beş duyuyla algılanan) bir kelimenin, cümle içinde gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak “soyut bir anlam” (duygu, düşünce, durum) kazanmasıdır.
Hafıza Tekniği (Duman Etme): Elinde somut bir nesne (örneğin bir taş) olduğunu hayal et. Sihirli bir değnekle ona dokunuyorsun ve o taş bir anda dumana (anlama) dönüşüyor. Artık ona dokunamazsın, sadece hissedersin.
Formül: Somut Kelime $\rightarrow$ Cümledeki Anlamı = Soyut
Örnekler:
“Bu işte onun da parmağı var.”
Analiz: “Parmak” normalde somuttur. Ama burada “etki, müdahale” anlamında (soyut) kullanılmıştır.
“Bunu yapmaya yürek ister.”
Analiz: “Yürek” organdır (somut). Burada “cesaret” anlamında (soyut) kullanılmıştır.
“Onun çok kirli bir geçmişi var.”
Analiz: “Kirli” dokunulabilen bir durumdur. Burada “kötü, lekeli hayat” (soyut) anlamındadır.
🧠 Karıştırmamak İçin “Altın Anahtar”
Sınavda kelimenin ilk haline değil, cümledeki görevine bak:
Hedef Kelime Soyut mu? (Aşk, kader, hüzün, fikir…) $\rightarrow$ Eğer buna somut bir özellik yüklendiyse cevap Somutlaştırma.
Hedef Kelime Somut mu? (Yol, parmak, kafa, kalp…) $\rightarrow$ Eğer bu kelime cümlede bir duyguyu/durumu anlatıyorsa cevap Soyutlaştırma.
💡 KPSS Tarzı Kodlama Notu
Somutlaştırma = Sonradan Görünür Yapma.
Soyutlaştırma = Sonradan Duyguya Dönüştürme.
Küçük Bir Uygulama:
“Hayat yolunda emin adımlarla yürüyor.” cümlesinde:
Hayat (Soyut) $\rightarrow$ Yol (Somut) gibi düşünülmüş. Yani burada bir Somutlaştırma vardır.
Yorum gönder