6. Ön Yargı

KPSS Türkçe’de Ön Yargı (Peşin Hüküm) cümleleri, bir olay veya kişi henüz sonuçlanmadan, geleceğe yönelik verilen “kesin” kararlardır. Sınavda genellikle “Hangisinde bir ön yargı söz konusudur?” şeklinde gelir.

Bu konuyu hafızana “Gözü Kapalı Hakem” tekniğiyle kazıyacağız.

1. Hafıza Tekniği: “Gözü Kapalı Hakem” (Görselleştirme)

Zihninde bir futbol hakemi hayal et. Maç henüz başlamamış veya futbolcu henüz topa dokunmamış ama hakem gözleri kapalı bir şekilde düdüğü çalıyor ve “Kırmızı kart!” diyor. Olayı görmeden, sonucu beklemeden verilen bu hüküm Ön Yargıdır.

Temel Mantık:

• Olay: Henüz gerçekleşmedi veya sonuçlanmadı.

• Hüküm: Çoktan verildi (Olumlu ya da olumsuz olabilir).

2. İki Yüzlü Ön Yargı: Olumlu ve Olumsuz

KPSS adayları genellikle ön yargıyı sadece “kötüleme” sanır. Oysa ön yargı iki taraflıdır:

3. Örneklerle Pekiştirme (Hafıza Çivileri)

• “Göreceksiniz, bu film hiç beğenilmeyecek.”

  (Film vizyona girdi mi? Hayır. İzleyici gördü mü? Hayır. Ama “Gözü Kapalı Hakem” hükmünü verdi: Beğenilmeyecek!)

• “O, bu işi de yüzüne gözüne bulaştıracaktır.”

  (İş henüz bitmedi, hatta belki başlamadı. Ancak peşin bir hüküm var.)

• “Bu sanatçı, gelecekte Nobel ödülü alacak.”

  (Bu olumlu bir ön yargıdır. Henüz ödül alınmadı ama şimdiden “alacak” denilerek kesin bir sonuç biçiliyor.)

4. KPSS Dikkat Noktası: Ön Yargı vs. Tahmin

Bu ikisi çok karıştırılır. Farkı şudur:

• Tahmin: “Galiba bu maçı kazanabiliriz.” (İhtimal var, açık kapı bırakıyor.)

• Ön Yargı: “Bu maçı kesin kaybedeceğiz.” (Kapı kapalı, hüküm kesin.)

Kritik İpucu: Ön yargı cümlelerinde genellikle “asla, kesinlikle, göreceksiniz, kuşkusuz” gibi keskin ifadelerle bir “gelecek zaman” kipi bulunur.

5. Pratik Kodlama: “Henüz Olmadı!”

Cümleyi okuduğunda kendine şunu sor: “Peki, bu olay gerçekten sonuçlandı mı?”

Eğer cevap “Hayır, ama konuşan kişi sonuçlanmış gibi konuşuyor” ise yapıştır mührü: Bu bir ön yargıdır.

Küçük Bir Test

Aşağıdaki cümlelerden hangisi bir ön yargıdır?

A) Hava karardı, birazdan yağmur yağabilir.

B) Bu proje, ne kadar uğraşırsan uğraş başarıya ulaşmayacak.

Cevap: B şıkkı. Projenin bitmesini beklemeden “başarıya ulaşmayacak” diyerek peşin hüküm verilmiş. A şıkkı ise sadece bir tahmindir.