1. Sözcükte Anlam
KPSS TÜRKÇE
SÖZCÜKTE ANLAM
Sözcükte Anlam konusunu görseller, hikâyeler, hafıza şifreleri ve oyunlarla öğren!
📖 1. Sözcükte Anlam Nedir?
Bir sözcüğün tek başına veya cümle içerisinde kazandığı anlamların incelendiği konuya Sözcükte Anlam denir.
KPSS Türkçe testinde sözcükte anlam soruları; sözcüğün cümledeki anlamını, anlam türünü, sözcükler arasındaki ilişkileri ve sözcüğün kazandığı farklı anlamları ölçer.
Bir sözcüğün anlamını bulurken sözcüğü tek başına değerlendirme. Önce cümleyi tamamen oku, ardından sözcüğün cümlede hangi anlamda kullanıldığını belirle.
🍯 Bu bal çok tatlı.
😊 Kardeşim çok tatlı bir çocuk.
🎵 Şarkıcının tatlı bir sesi vardı.
Sonuç: Sözcüğün anlamını belirleyen en önemli unsur cümledeki kullanımıdır.
🎯 2. Sözcükte Anlamın 4 Kahramanı
GERÇEK
Sözcüğün temel ve ilk anlamı.
❄️ Soğuk su
YAN
Gerçek anlamla bağlantılı yeni anlam.
🍾 Şişenin ağzı
TERİM
Özel bir bilim, sanat veya meslek alanına ait anlam.
📐 Üçgen
İLK ANLAM
BENZERLİK
UZAKLAŞMA
ÖZEL ALAN
🎯 3. Gerçek Anlam
📌 Gerçek Anlam Nedir?
Bir sözcüğün söylendiğinde akla gelen ilk anlamına gerçek anlam denir.
“Sözcüğü duyduğumda aklıma ilk gelen anlam = GERÇEK ANLAM”
ELMA
Elmanın kabuğu kırmızıydı.
SOĞUK
Hava bugün çok soğuk.
ATEŞ
Ateş çok yükseldi.
BAĞ
Ayakkabının bağı çözüldü.
Sözcük kendi temel anlamıyla kullanılıyorsa gerçek anlam vardır.
🔄 4. Yan Anlam
📌 Yan Anlam Nedir?
Bir sözcüğün gerçek anlamıyla bağlantısını koruyarak kazandığı yeni anlama yan anlam denir.
GERÇEK ANLAM
+
BENZERLİK
=
YAN ANLAM
AYAK
İnsan ayağı → sandalyenin ayağı
ETEK
Giysinin eteği → dağın eteği
AĞIZ
İnsan ağzı → şişenin ağzı
BAŞ
İnsan başı → yatağın başı
“Şişenin ağzını sıkıca kapattı.”
Buradaki “ağız” insan organı değildir. Ancak insan ağzına şekil bakımından benzeyen bölüm anlatılmaktadır.
✅ Sonuç: Yan anlam
🎭 5. Mecaz Anlam
📌 Mecaz Anlam Nedir?
Bir sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak başka bir anlam kazanmasına mecaz anlam denir.
GERÇEK ANLAM
⬇
GERÇEK ANLAMDAN UZAKLAŞMA
⬇
MECAZ ANLAM
“Soğuk su” → 🎯 Gerçek anlam
“Soğuk insan” → 🎭 Mecaz anlam
Aynı sözcük, cümleye göre farklı anlam kazanabilir.
🎓 6. Terim Anlam
📌 Terim Anlam Nedir?
Bir bilim, sanat, spor, meslek veya çalışma alanında belirli bir kavramı karşılayan sözcüklere terim anlamlı sözcükler denir.
MATEMATİK
Açı
Üçgen
Türev
İntegral
MÜZİK
Nota
Akor
Ritim
Beste
SPOR
Ofsayt
Penaltı
Faul
Korner
TÜRKÇE
Özne
Yüklem
Fiil
Ek
“Bu sözcük belirli bir alanda özel bir kavramı mı karşılıyor?”
Evet → 🎓 TERİM ANLAM
🌳 “Ağacın kökü toprağın altındadır.” → Gerçek anlam
📚 “Sözcüğün kökünü bul.” → Terim anlam
🔗 7. Sözcükler Arası Anlam İlişkileri
🤝 Eş Anlamlı Sözcükler
Yazılışları farklı, anlamları aynı veya çok yakın olan sözcüklere eş anlamlı sözcükler denir.
🟢 yıl = sene
🟢 kalp = yürek
🟢 görev = vazife
🟢 soru = sual
⚔️ Zıt Anlamlı Sözcükler
Anlam bakımından birbirinin karşıtı olan sözcüklere zıt anlamlı sözcükler denir.
🔴 uzun ↔ kısa
🔴 sıcak ↔ soğuk
🔴 eski ↔ yeni
🔴 hızlı ↔ yavaş
🔊 Eş Sesli Sözcükler
Yazılışları ve okunuşları aynı olduğu hâlde anlamları farklı olan sözcüklere eş sesli sözcükler denir.
“Yüzünü yıka.” → 👤 Surat
“Yüz lira verdi.” → 💰 Sayı
Aynı yazılış, farklı anlam.
🌳 Genel ve Özel Anlam
Kapsamı geniş olan sözcükler genel, kapsamı dar olan sözcükler özel anlamlıdır.
Sağdan sola gidildikçe anlam genelleşir.
📏 Nicel – Nitel Anlam
| Tür | Açıklama | Örnek | Şifre |
|---|---|---|---|
| 📏 Nicel | Ölçülebilen özellik | 5 metre masa | 📐 ÖLÇÜ |
| 🎨 Nitel | Özellik ve nitelik bildirir | Güzel masa | 🎨 NASIL? |
“Kaç metre? Kaç kilo? Ne kadar?” → 📏 NİCEL
“Nasıl?” → 🎨 NİTEL
👁️ Somut – Soyut Anlam
SOMUT
Beş duyu organından en az biriyle algılanabilen kavram.
masa • kalem • ses • koku
Görebiliyor musun?
Duyabiliyor musun?
Koklayabiliyor musun?
Tadabiliyor musun?
Dokunabiliyor musun?
Evet → SOMUT
Hayır → SOYUT
🧠 8. Görsel Hafıza Kartları
🎮 Kartlara dokunarak arka yüzlerindeki bilgileri keşfet!
Sözcüğün temel anlamıdır.
🍎 “Elma kırmızı.”
Gerçek anlamla bağlantılıdır.
🍾 “Şişenin ağzı.”
Gerçek anlam terk edilir.
💔 “Beni kırdı.”
Bir alana özgü kavramdır.
📐 “Açı”
🏆 9. KPSS Soru Çözme Taktikleri
Sadece altı çizili sözcüğe odaklanma.
Sonra cümledeki kullanımla karşılaştır.
Uzaklaşmışsa mecaz olabilir.
Gerçek anlamla bağlantı korunuyorsa yan anlam olabilir.
Matematik, spor, müzik, dil bilgisi vb. alanlara bak.
🚀 SÖZCÜK AVCISI MİSYONU
Çevrendeki cümlelerden aşağıdaki sözcükleri bul!
- 🎯 3 gerçek anlamlı sözcük bul.
- 🔄 3 yan anlamlı sözcük bul.
- 🎭 3 mecaz anlamlı sözcük bul.
- 🎓 3 terim anlamlı sözcük bul.
- 🧠 Her sözcüğü kendi cümlende kullan.
🎮 10. ANLAM AVCISI
🕵️ SÖZCÜKTE ANLAM BOSS SAVAŞI
Doğru cevap ver → XP kazan → Seviyeni yükselt!
“Ağız” sözcüğü hangi anlamda kullanılmıştır?
“Ağız” insan organından hareketle şişenin açıklık bölümünü anlatmaktadır. Gerçek anlamla bağlantı korunduğu için yan anlamdır.
“Acı” sözcüğü hangi anlamda kullanılmıştır?
Burada “acı” tat anlamında değildir. Kırıcı ve üzücü anlamında kullanılmıştır.
“Açı” sözcüğü hangi anlamdadır?
“Açı” matematik alanına özgü bir kavramdır.
“Soğuk” sözcüğü hangi anlamda kullanılmıştır?
Burada sıcaklık anlatılmamaktadır. “Soğuk” sözcüğü ilgisiz ve mesafeli anlamında kullanılmıştır.
“Etek” sözcüğü hangi anlamda kullanılmıştır?
“Etek” sözcüğü giysinin alt bölümü anlamından hareketle dağın alt bölümünü ifade etmektedir.
🏆 11. KPSS Mini Test
❓ Soru 1
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sözcük mecaz anlamda kullanılmıştır?
A) Çocuğun eli küçüktü.
B) Masanın ayağı kırıldı.
C) Bu sözler kalbimi kırdı.
D) Soğuk su içti.
“Kalbimi kırdı” ifadesinde fiziksel bir kırılma yoktur. Üzmek anlamında kullanıldığı için mecazdır.
❓ Soru 2
Aşağıdakilerden hangisinde terim anlamlı bir sözcük kullanılmıştır?
A) Güzel bir ev aldılar.
B) Üçgenin iç açıları 180 derecedir.
C) Çocuk bahçede koştu.
D) Hava bugün sıcak.
“Açı” matematik alanına ait özel bir kavramdır.
❓ Soru 3
“Şişenin ağzını kapattı.” cümlesindeki “ağız” sözcüğünün anlam özelliği nedir?
İnsan ağzına benzerlik nedeniyle şişenin açıklık bölümü anlatılmıştır.
🧠 12. Sınav Öncesi 30 Saniyelik Tekrar
İLK ANLAM
BENZERLİK
UZAKLAŞMA
ÖZEL ALAN
🎯 İlk akla gelen → GERÇEK
🔄 Gerçekle bağlantılı → YAN
🎭 Gerçekten uzaklaşmış → MECAZ
🎓 Bir alana özel → TERİM
📏 Ölçülebilir → NİCEL
🎨 Özellik bildirir → NİTEL
👁️ Duyularla algılanır → SOMUT
💭 Duyularla algılanmaz → SOYUT
Bir sözcüğün anlamını belirlerken cümledeki kullanımına mutlaka bak!