41. Cümle Oluşturma
KPSS Türkçe testinin en “sabır” isteyen konularından biri olan Cümle Oluşturma, karışık halde verilen kelime gruplarından anlamlı ve kurallı bir cümle kurma işidir. Bu soruları çözerken kelimelerle boğuşmak yerine bir “inşaat mühendisi” gibi davranacağız.
Bu konuyu hafızana “İnşaat İskelesi” tekniğiyle kazıyacağız.
1. Hafıza Tekniği: “İnşaat İskelesi” (Görselleştirme)
Zihninde bir bina inşaatı hayal et. Rastgele yığılmış tuğlalar (kelimeler) var. Bir binayı yapmaya çatıdan başlamazsın, önce temeli atar, en son çatıyı (yüklemi) koyarsın. Türkçe cümlede “çatı” her zaman sondadır.
Temel Mantık:
Çatıyı Bul (Yüklem): Önce çekimli fiili veya ek fiil almış ismi bul, sona koy.
Temeli At (Özne): Kim veya ne yaptı? Onu bul, başa koy.
Duvarları Ör (Tamlamalar): Birbirinden ayrılmayan kelime gruplarını (isim/sıfat tamlamaları, deyimler) eşleştir.
2. Strateji: “Mıknatıs Kelimeler”
Kelimeler arasında görünmez bağlar vardır. Bazı kelimeler birbirini mıknatıs gibi çeker.
Edat/Bağlaç Grupları: “Kadar, gibi, için, ile” kendinden önceki kelimeyle birleşir.
İsim Tamlamaları: “Kapının” kelimesini gördüğünde hemen “kolu, önü, anahtarı” gibi bir parça ara.
Fiilimsiler: “-en, -erek, -ince” eklerini taşıyan kelimeler kendinden sonra gelen kısımla anlam köprüsü kurar.
3. Örnek Üzerinden Uygulama (Adım Adım)
Karışık Kelimeler: 1. başarının / 2. anahtarı / 3. çalışmak / 4. değil / 5. sadece / 6. inanmaktır
Adım 1: Çatıyı Bul (Yüklem)
Bakıyoruz, yargı bildiren kelime: inanmaktır (6). Onu en sona koyuyoruz.
(… … … … … 6)
Adım 2: Mıknatısları Birleştir
“Başarının” (1) neyi olur? “Anahtarı” (2) olur. Bunlar bir tamlama: (1-2).
“Sadece” (5) kelimesi genellikle kendinden sonrakiyle bağ kurar: (5-3) “Sadece çalışmak”.
Adım 3: İskeleti Kur
“Başarının anahtarı (1-2) sadece çalışmak (5-3) değil (4) inanmaktır (6).”
Sıralama: 1 – 2 – 5 – 3 – 4 – 6.
4. KPSS Taktikleri (Kısa Yollar)
Sondan Başla: Şıklara bakmadan önce yüklemi bulmak sana %50 zaman kazandırır.
Ekleri Takip Et: “-in” eki bir tamlayan ilginidir, mutlaka bir tamlanan ister. “-e, -de, -den” ekleri bir yere veya duruma bağlanmak ister.
Anlamsal Akış: Kurduğun cümle kulağına bir “şarkı” gibi akıcı gelmeli. Eğer takılıyorsan, yanlış bir parçayı yanlış yere koymuşsun demektir.
5. Pratik Kodlama: “Başı-Sonu Belli”
Soruyu çözerken ilk işin en başa gelebilecek adayı ve en sona gidecek yüklemi belirlemek olsun. Ortayı doldurmak, iki ucu birleştirmekten daha kolaydır.
Tüyo: Eğer seçeneklerde sıralama soruluyorsa, bulduğun yüklemin numarasının sonda olduğu şıklara odaklanarak zaman kazanabilirsin.
Küçük Bir Uygulama
Şu üç parçayı birleştir: 1. zordur / 2. dürüst kalmak / 3. rüzgarlı bir havada
Düşünce Süreci:
Yüklem hangisi? zordur (1). (Sonda)
Özne (ne zordur)? dürüst kalmak (2).
Nerede/Ne zaman? rüzgarlı bir havada (3).
Sonuç: Rüzgarlı bir havada dürüst kalmak zordur. (3 – 2 – 1)
Cümle oluşturma konusunu da “inşaat” mantığıyla bitirdik. Sen Troy Life için koleksiyon parçalarını birleştirirken nasıl bir uyum yakalıyorsan, Türkçe sorularında da kelimeleri öyle uyumla dizeceğine eminim.
Yorum gönder