10. Somut ve Soyut Anlamlı Sözcükler

KPSS Türkçe’nin en temel ama dikkatsizlikle soru kaybettiren konusu Somut ve Soyut Anlamlı Sözcüklerdir. Bu konuyu hafızana “Beş Parmak” ve “Ruh vs. Beden” teknikleriyle, bir daha karışmayacak şekilde mühürleyelim.

İşte 2026 KPSS yolunda bu ayrımı zihnine kazıyacak yöntemler:

1. “Beş Parmak” Tekniği (Somut Anlam)

Somut anlamlı kelimeleri birer “madde” gibi düşün. Eğer bir kelimeye elindeki 5 parmağından (5 duyu organından) en az biriyle dokunabiliyorsan, o somuttur.

• Hafıza Çivisi: Elini bir radar gibi hayal et. Radar şu 5 sinyalden birini alıyor mu?

  1. 👀 Görüyorsan

  2. 👂 Duyuyorsan

  3. 👃 Kokluyorsan

  4. 👅 Tadıyorsan

  5. 🖐️ Dokunabiliyorsan (Sıcağı/soğuğu hissetmek dahil)

• Örnekler: Rüzgar (Dokunma/Hissiyat), Ses (Duyma), Hava (Hissiyat), Işık (Görüntü).

• Dikkat: “Rüzgarı göremiyorum o zaman soyuttur” deme! Teninde hissediyorsan radara yakalanmış demektir, yani somuttur.

2. “Hayalet ve Gölge” Tekniği (Soyut Anlam)

Soyut anlamlı kelimeler vardır ama onlara ne dokunabilirsin ne de onları bir kavanoza koyabilirsin. Onlar zihnimizin ve kalbimizin içindeki kavramlardır.

• Hafıza Çivisi: Kelimeyi bir “hayalet” gibi düşün. Var olduğunu biliyorsun, hayatını etkiliyor ama elinle tutmaya çalıştığında içinden geçip gidiyor.

• Örnekler: Rüya, Umut, Sevgi, Korku, Melek, Nefret, Zeka.

• Kodlama: “Aşk”ı bir kutuya koyup rafa kaldırabilir misin? Hayır. O zaman soyuttur.

3. KPSS’nin Kritik Hamlesi: “Anlam Aktarması”

Sınavda asıl soru buradan gelir. Bir kelime somutken soyutlaşabilir (Somutlaştırma) veya soyutken somut bir varlıkmış gibi anlatılabilir (Soyutlaştırma).

A) Somutlaştırma (Hayalden Gerçeğe)

Soyut bir kavramı daha iyi anlatmak için onu somut bir varlıkmış gibi ifade etmektir.

• Örnek: “Bu yolda çok emek verdik.”

• Analiz: Buradaki “yol” gerçek asfalt yol değil, “yöntem/süreç” anlamındaki soyut bir kavramdır. Ama “yol” kelimesi kullanılarak somutlaştırılmıştır.

B) Soyutlaştırma (Gerçekten Hayale)

Somut bir kelimenin, cümle içinde anlam kaybederek soyut bir kavrama dönüşmesidir.

• Örnek: “Bu işi yapmaya yürek ister.”

• Analiz: “Yürek” normalde somut bir organdır (et parçası). Ama burada “cesaret” anlamında kullanıldığı için soyutlaşmıştır.

4. Karıştırılanlar Tablosu

5. KPSS Şifresi: “Kavanoz Testi”

Sınavda takıldığın an kendine şu soruyu sor: “Ben bu kelimeyi bir kavanoza koyup masanın üzerine bırakabilir miyim?”

• Koyabiliyorsan (Hava dahil, tüpe doldurulur) $\rightarrow$ SOMUT

• Koyamıyorsan (Düşünce, keder, iyilik) $\rightarrow$ SOYUT