18. Ad Aktarması (Mecaz-ı Mürsel)

2026 KPSS Türkçe sınavının en “havalı” ama en çok karıştırılan konularından biri olan Ad Aktarması (Mecaz-ı Mürsel) konusunu, zihninde tek bir karede canlanacak “Köprü Kurma” tekniğiyle işleyelim.

Bu konunun özü şudur: Bir sözcüğü, aralarında benzetme amacı gütmeden, başka bir sözcük yerine kullanmak.

1. Hafıza Tekniği: “Kısayol Tuşu” Metodu

Bilgisayardaki kısayollar gibi düşün. Sen “Masaüstü” simgesine tıklarsın ama aslında bir dosyayı açarsın. Ad aktarmasında da biz bir kelimeyi söyleriz ama zihnimiz otomatik olarak o kelimeyle bağlantılı başka bir şeyi “açar”.

Altın Kural: Benzetme amacı yoktur. Yani “Aslan gibi asker” dersen bu benzetmedir. Ama “Tabağını bitir” dersen bu ad aktarmasıdır (Tabak aslana benzemez, tabağın içindeki yemeği kastedersin).

2. İlişki Türleri (Zihinsel Çiviler)

Ad aktarması 5-6 temel ilişki üzerine kurulur. Bunları şu şekilde kodlayalım:

A) İç – Dış İlişkisi (Kap-Kacak)

Kabı söyleriz, içindekini kastederiz.

• “Bu bardağı da içeyim kalkalım.” (Kastedilen: Su/Çay)

• “Tencere fokurduyor.” (Kastedilen: Yemek)

B) Parça – Bütün İlişkisi

Bütünü anlatmak için bir parçasını söyleriz.

• “Bu çatı altında huzurluyuz.” (Kastedilen: Ev)

• “Okula bugün yeni bir yüz geldi.” (Kastedilen: Öğrenci/İnsan)

C) Yer/Yönetim – İnsan İlişkisi

Mekanı söyleriz, içindeki insanları kastederiz.

• “Ankara bu konuda sessiz kalıyor.” (Kastedilen: Hükümet/Devlet yetkilileri)

• “Tüm stat ayağa kalktı.” (Kastedilen: Taraftarlar)

D) Sanatçı – Eser İlişkisi

Yazarı söyleriz, kitabını kastederiz.

• “Dün akşam biraz Tanpınar okudum.” (Kastedilen: Tanpınar’ın kitabı)

E) Neden – Sonuç İlişkisi

Sonucu doğuran nedeni söyleriz.

• “Bereket yağıyor.” (Kastedilen: Yağmur – Yağmur berekete sebep olur)

3. KPSS Tuzağı: “Benzetme Var mı, Yok mu?”

Sınavda en çok Mecaz-ı Mürsel ile İstiare (Eğretileme) karışır.

Hafıza Testi:

1. “Kalelerimiz bugün çok iyi savunma yaptı.” $\rightarrow$ Kaleler insana benzetilmiş mi? Evet. (Benzetme var $\rightarrow$ İstiare)

2. “Beşiktaş bugün çok iyi savunma yaptı.” $\rightarrow$ Beşiktaş (klüp ismi) oyuncular yerine kullanılmış. Beşiktaş oyuncuya benzer mi? Hayır. (Bağlantı var ama benzetme yok $\rightarrow$ Ad Aktarması)

4. Özet Hafıza Kartı

Küçük Bir Soru:

“Yarın tüm mahalle pikniğe gideceğiz.” cümlesinde hangi kelime grubunda ad aktarması vardır ve kastedilen nedir?

• Söz: ………………….

• Kastedilen: ………………….

(Cevap: Söz: Mahalle / Kastedilen: Mahalle sakinleri)