19. Deyim (Anlam) Aktarması

2026 KPSS sürecinde Türkçenin en “renkli” konularından biri olan Deyim (Anlam) Aktarması, aslında kelimelerin bir varlıktan diğerine “göç etmesi” sanatıdır. Bu konuyu ezberlemek yerine zihninde sahneler oluşturarak kalıcı hale getirebiliriz.

İşte 4 temel başlıkta, görsel hafızanı tetikleyecek anlatım:

1. İnsandan Doğaya Aktarma (Kişileştirme)

İnsana ait bir özelliğin (duygu, organ, davranış) doğadaki bir varlığa verilmesidir.

• Hafıza Tekniği: Bir bulutun ağladığını veya bir dağın “sırtını” hayal et.

• Örnekler: * Haliç, güneşin batışını izliyor. (Gözlemlemek insana aittir.)

  • Rüzgar fısıldıyor. (Konuşmak insana aittir.)

  • Dağın eteği, ayakkabının burnu.

2. Doğadan İnsana Aktarma

Doğadaki varlıklara ait özelliklerin (sertlik, kükreme, solma, akma) insanlar için kullanılmasıdır.

• Hafıza Tekniği: Bir arkadaşının ağzından alevler çıktığını (kükrediğini) veya birinin yüzünün bir çiçek gibi solduğunu düşün.

• Örnekler: * O kadar pişkin bir adam ki anlatamam. (Pişmek ekmeğe aittir.)

  • Müdür bugün yine kükrüyor. (Kükremek aslana aittir.)

  • Bu çocuk çok keskin bir zekaya sahip. (Keskinlik bıçağa aittir.)

3. Doğadan Doğaya Aktarma

Doğadaki bir varlığın özelliğinin, doğadaki başka bir varlığa aktarılmasıdır. (İnsan bu denklemde yoktur.)

• Hafıza Tekniği: Gökyüzünde bir köpeğin havladığını (aslında gök gürlediğini) hayal et.

• Örnekler: * Gök gürlüyor. (Gürlemek aslana aittir, gökyüzüne aktarılmış.)

  • Rüzgarlar uluyor. (Ulumak kurda aittir, rüzgara aktarılmış.)

  • Güneşin ışıkları dans ediyor.

4. Duyular Arası Aktarma (Duyu Aktarımı)

Bir duyuyla algılanabilen bir kavramın, başka bir duyuya ait sözcükle ifade edilmesidir. KPSS’de en çok buradan soru gelir!

• Hafıza Tekniği: Bir sesi “tattığını” veya bir kokuyu “tuttuğunu” hayal et.

• Örnekler: * Acı bir çığlık duyuldu. (Acı → Tatma; Çığlık → İşitme)

  • Yumuşak bir sesle konuştu. (Yumuşak → Dokunma; Ses → İşitme)

  • Keskin bir koku yayıldı. (Keskin → Dokunma; Koku → Koklama)

💡 Altın Kural (Sınav Taktiği)

Soru kökünde “Deyim aktarması vardır” diyorsa, yukarıdaki 4 maddeden birini aramalısın. Eğer “Duyu aktarımı” diyorsa sadece 4. maddeye odaklanmalısın.

Unutma: Aktarma varsa mutlaka bir “benzetme” amacı vardır ama “gibi” edatı kullanılmaz.