13. Değerlendirme
KPSS Türkçe’de en çok Öznel Yargı ile karıştırılan ama aslında ondan küçük bir farkla ayrılan Değerlendirme, özellikle paragraf sorularının seçeneklerinde karşımıza çıkar. Hafıza tekniklerini kullanarak bu konuyu zihninde “bir jüri üyesi” gibi somutlaştıralım.
1. Değerlendirme Cümlesi Nedir? (Mantık Çerçevesi)
Bir sanat eseri, bir sanatçı, bir olay veya bir durum hakkında inceleme yaparak olumlu ya da olumsuz bir sonuca varmaktır.
Kritik Kural: Değerlendirme olması için ortada incelenen bir “ürün” (kitap, film, tablo, davranış) olması gerekir.
🧠 Hafıza Tekniği: “Jüri Üyesi” Yöntemi
Zihninde elinde puan tabloları olan bir O Ses Türkiye jürisi canlandır. Önünde bir performans (eser) var ve o performans bittikten sonra “Sesin çok inceydi” veya “Duyguyu bize geçiremedin” diyor.
Kural: Eğer cümlede bir “eser” hakkında not veriliyorsa (olumlu/olumsuz fark etmez), o bir Değerlendirmedir.
Kodlama: “Değer-lendirme” -> Bir şeye “Değer” (puan) biçmek.
2. Değerlendirmenin İki Yüzü
KPSS’de değerlendirmeler genellikle iki ana kola ayrılır:
İçerik (Konu) Değerlendirmesi: “Yazar ne anlatmış?” sorusunun cevabıdır.
Örnek: “Yazar, bu romanında köyden kente göç eden bir ailenin dramını ele almış.”
Üslup (Biçem) Değerlendirmesi: “Yazar nasıl anlatmış?” sorusunun cevabıdır.
Örnek: “Şair, imgelerle dolu, kapalı bir dil kullanarak okuru yormuş.”
3. Örneklerle Zihin Kodlama
Aşağıdaki cümleleri “Jüri” mantığıyla incele:
Örnek 1: “Yazar, kahramanlarını gündelik dille konuşturarak kitaba içtenlik katmış.”
Analiz: Ortada bir kitap var. Jüri, yazarın dil kullanımına (üslubuna) puan veriyor. (Değerlendirme)
Örnek 2: “Bu filmde, toplumsal sorunlar çok çarpıcı bir görsellikle sunulmuş.”
Analiz: Ortada bir film var. Jüri, görselliği değerlendiriyor. (Değerlendirme)
4. Dikkat: Karıştırma! (En Büyük Tuzak)
Her öznel cümle “Değerlendirme” değildir. Değerlendirme olması için mutlaka bir eser veya kişi performansı hedef alınmalıdır.
Öznel Cümle (Değerlendirme Değil): “Hava bugün çok güzel.” (Ortada bir eser veya ürün yok, sadece kişisel bir görüş var.)
Öznel Cümle (Değerlendirme): “Yazarın betimlemeleri çok güzel.” (Bir eser parçası hakkında görüş bildirildiği için değerlendirmedir.)
💡 Hafıza Çivisi (Akrostiş)
Değerlendirmeyi unutmamak için “EKO” kelimesini hatırla:
E – Eser hakkında olmalı.
K – Konu veya üslup içermeli.
O – Olumlu veya olumsuz bir sonuç bildirmeli.
⚠️ KPSS 2026 Altın Notu
Eğer bir soruda “Kendinden önceki cümlenin değerlendirmesi yapılmıştır” diyorsa; bir önceki cümlede bir yapıttan bahsedilmeli, o cümlede ise o yapıtla ilgili bir “puan/not” (iyi, kötü, yalın, karmaşık vb.) verilmelidir.
Yorum gönder