17. Tanımlama

KPSS Türkçe’nin en “net” konularından biri olan Tanımlama, paragraf ve cümle anlamı sorularında sıkça karşımıza çıkar. Hafıza tekniklerini kullanarak bu konuyu bir daha unutmamak üzere zihnine mühürleyelim.

1. Tanımlama Nedir? (Mantık Çerçevesi)

Bir kavramın veya varlığın ne olduğunu, onu diğerlerinden ayıran temel özellikleriyle eksiksiz olarak belirtmektir. Kısacası, bir şeyin “kimlik kartı”nı çıkarmaktır.

🧠 Hafıza Tekniği: “Kimlik Kartı” Yöntemi

Zihninde bir nesnenin (örneğin “Kitap”) bir nüfus cüzdanı olduğunu hayal et.

• Adı: Kitap

• Nedir?: Okumaya yarayan, sayfaları olan nesne.

• Kural: Eğer bir cümle bir kavramın “kimlik bilgilerini” veriyorsa o Tanımlamadır.

Kodlama: Tanımlama = “BU NEDİR?” sorusunun tam cevabıdır.

2. Tanım Cümlesinin Altın Anahtarı

Bir cümlenin tanım cümlesi olup olmadığını anlamanın %100 garantili yolu şudur:

Cümlenin sonuna bak! Genellikle “-dır / -dir” ekiyle biter veya “denir” sözcüğüyle tamamlanır.

3. Örneklerle Zihin Kodlama

Aşağıdaki örnekleri “Bu nedir?” sorusuyla test et:

• Örnek 1: “Lirik şiir; duyguların, coşkulu ve akıcı bir dille anlatıldığı şiir türüdür.”

  • Soru: Lirik şiir nedir?

  • Cevap: Duyguların coşkulu anlatıldığı türdür. (Tam bir Tanım)

• Örnek 2: “Öykü, yaşanmış ya da yaşanması mümkün olayların anlatıldığı kısa yazı türüdür.”

  • Soru: Öykü nedir?

  • Cevap: …kısa yazı türüdür. (Tanım)

4. Kritik Uyarı: “Açıklama” ile Karıştırma! (En Büyük Tuzak)

Her bilgi veren cümle tanım değildir. KPSS’de en çok buradan eleniriz.

• Tanım Cümlesi: “Kitap, en sadık dosttur.” (Kitap nedir? -> En sadık dosttur. Öznel de olsa tanımdır.)

• Açıklama Cümlesi: “Kitap okumak insanı geliştirir.” (Kitap nedir? -> Cevap yok. Sadece bir özelliğini söylüyor. Tanım değildir.)

Unutma: Tanım cümlesi “X nedir?” sorusuna cevap verir; açıklama cümlesi ise “X ne yapar / neye yarar?” sorusuna cevap verir.

5. Öznel mi Nesnel mi?

KPSS adaylarının en çok düştüğü yanılgı: “Tanım nesnel olur.” Hayır!

• Nesnel Tanım: “Üçgen, üç kenarı olan kapalı şekildir.”

• Öznel Tanım: “Şiir, kelimelerle resim yapma sanatıdır.”

• Sonuç: İkisi de “Nedir?” sorusuna cevap verdiği için Tanım Cümlesidir.

💡 Hafıza Çivisi (Akrostiş)

Tanımlamayı unutmamak için “DENİR” kelimesini hatırla:

• D – Dir / -Dır ekiyle biter.

• E – Eksiksiz bilgi verir.

• N – Nedir? sorusuna cevap verir.

• İ – İspat (Nesnel) veya yorum (Öznel) olabilir.

• R – Resmi kimlik sunar.

⚠️ KPSS 2026 Stratejisi

Paragraf sorularında “Bu parçanın anlatımında hangisi kullanılmıştır?” sorusunda ilk bir-iki cümleye bak. Genellikle yazarlar yazıya tanım yaparak başlarlar.