36. Gerekçeli Yargılar

KPSS Türkçe testlerinde Gerekçeli Yargı, aslında az önce işlediğimiz “Neden-Sonuç” ilişkisinin soru köküne uyarlanmış halidir. Sınavda karşınıza “Yukarıdaki numaralanmış cümlelerin hangisi gerekçesiyle birlikte verilmiştir?” ya da “II. cümle, I. cümlenin gerekçesidir.” şeklinde çıkar.

Bu konuyu hafızanıza “Avukat ve Kanıt” tekniğiyle kazıyacağız.

1. Hafıza Tekniği: “Avukat ve Kanıt” (Görselleştirme)

Zihninde bir mahkeme salonu hayal et. Bir avukat bir iddiada bulunuyor (Yargı). Hakim hemen soruyor: “Gerekçen nedir?” Avukat cebinden bir kanıt (Sebep) çıkarıyor.

İşte bir cümlede hem iddia (yargı) hem de o iddianın dayanağı (gerekçe) varsa, o cümle gerekçeli bir yargıdır.

Temel Mantık:

• Yargı: Ortaya atılan durum, sonuç.

• Gerekçe: “Neden?” sorusunun cevabı, ispatı.

2. Gerekçeyi Bağlayan “Görünmez Köprüler”

Cümleler bazen tek bir cümle içinde gerekçelendirilir, bazen de iki ayrı cümle birbirinin gerekçesi olur. Şu kelimeler “Gerekçe Avukatı”nın en çok kullandığı kelimelerdir:

• Çünkü (En meşhur gerekçe bağlacı)

• Zira (Eski ama etkili bir “çünkü”)

• Nitekim

• -dığı için / -diğinden

3. Örneklerle Pekiştirme (Hafıza Çivileri)

• “Ders çalışmıyor çünkü sınavın erteleneceğini düşünüyor.”

  • Yargı (İddia): Ders çalışmıyor.

  • Gerekçe (Kanıt): Sınavın erteleneceği düşüncesi.

• “Gözlerindeki ışık söndü, hayallerine veda etmişti.”

  • Yargı: Gözlerindeki ışık söndü.

  • Gerekçe: Hayallerine veda etmesi. (Burada “çünkü” yazmıyor ama biz oraya bir “çünkü” yerleştirebiliyoruz.)

4. KPSS’nin Sevdiği Soru Tipi: İki Cümle Arasındaki İlişki

Bazen soru size iki cümle verir ve aralarındaki ilişkiyi sorar.

• I. Cümle: Klasik eserler, her döneme hitap eden bir öze sahiptir.

• II. Cümle: Bu eserler, yazıldığı dönemin sınırlarını aşarak evrenselliği yakalar.

Analiz: II. cümle, I. cümledeki “her döneme hitap etme” durumunun gerekçesidir (açıklamasıdır).

5. Pratik Kodlama: “Çünkü” ve “Yani” Testi

Cümlenin iki bölümü arasına “ÇÜNKÜ” getirebiliyorsan o bir gerekçeli yargıdır. Eğer “YANI” getirmen daha mantıklı oluyorsa o bir “Açıklama” veya “Tanım” cümlesi olabilir, dikkat et!

• Örnek: “Dışarı çıkamadık; kar yolları tamamen kapattı.”

• Kodlama: “Dışarı çıkamadık çünkü kar yolları kapattı.” (Tam oturdu $\rightarrow$ Gerekçeli Yargı.)

Küçük Bir Test

Aşağıdaki cümlelerden hangisi gerekçeli bir yargıdır?

A) Yarın sabah erkenden kütüphaneye gideceğim.

B) Kitap okumayı bıraktı, artık kelimelerin büyüsüne inanmıyor.

Cevap: B şıkkı. Kitabı bırakma eyleminin gerekçesi “kelimelerin büyüsüne inanmaması” olarak verilmiştir.