30. Saptama
KPSS Türkçe testlerinde Saptama cümleleri, aslında birer “durum tespiti”dir. Karıştırılmaya çok müsaittir çünkü genellikle nesnel verilerle yapılır.
Bu konuyu hafızana “Fotoğraf Makinesi” tekniğiyle kazıyacağız.
1. Hafıza Tekniği: “Fotoğraf Makinesi” (Görselleştirme)
Zihninde bir fotoğrafçı olduğunu hayal et. Bir manzaraya veya bir kitaba bakıyorsun ve deklanşöre basıyorsun. Fotoğrafta ne görüyorsan onu söylüyorsun. Ekstra yorum katmıyorsun, geleceğe dair bir şey uydurmuyorsun; sadece “olanı olduğu gibi” ortaya koyuyorsun.
Temel Mantık:
Gözlemle: Duruma bak.
Tespit Et: Gördüğünü söyle.
Saptama Yap: Noktayı koy.
2. Saptama Nedir? (Mühürleme)
Bir konuyla ilgili inceleme yaparak elde edilen sonucu, mevcut durumu belirlemeye saptama denir. Genellikle “araştırmalar, veriler, gözlemler” sonucunda ortaya çıkar.
3. Örneklerle Pekiştirme (Hafıza Çivileri)
“Son yıllarda kırsal kesimden kente göç oranında büyük bir artış görülmektedir.”
(Fotoğrafı çektik: Göç artmış. Mevcut durumu belirledik. Bu bir saptamadır.)
“Yazar, bu romanında devrik cümlelere ve yerel ağızlara sıkça yer vermiş.”
(Kitabı inceledik ve ne gördüğümüzü söyledik. Bir durum tespiti yaptık.)
“Yapılan anketlere göre gençlerin kitap okuma alışkanlığı dijital platformlara kaymış durumda.”
(Bir araştırma sonucu var olan bir gerçeği ortaya koyduk.)
4. KPSS Dikkat Noktası: Saptama vs. Çıkarım
Sınavda bu ikisi “can yakar”. Aradaki farkı şu küçük kodlamayla ayıralım:
| Kavram | Kodlama | Örnek |
| Saptama | Olanı söylemek (Fotoğraf) | “Hava çok bulutlu.” |
| Çıkarım | Olandan sonuç çıkarmak (Yorum) | “Hava bulutlu, demek ki yağmur yağacak.“ |
Kritik İpucu: Saptama cümlesinde “yol çıkılarak, demek ki, anlıyoruz ki” gibi ifadeler genellikle olmaz. Sadece mevcut durumun altı çizilir.
5. Pratik Kodlama: “Durum Bu!”
Cümleyi okuduğunda sonuna “Durum tam olarak bu!” diyebiliyorsan o bir saptama cümlesidir.
Örnek: “Şehrin gürültüsü insanları psikolojik olarak yoruyor.”
Kontrol: Bu bir gözlem mi? Evet. Durum bu mu? Evet. O zaman bu bir Saptamadır.
Küçük Bir Test
Aşağıdaki cümlelerden hangisi bir “Saptama” cümlesidir?
A) Bu gidişle enflasyon önümüzdeki ay daha da artacak.
B) Şirketin bu yılki kar marjı, geçen yıla oranla %10 düşüş gösterdi.
Cevap: B şıkkı. Çünkü B şıkkında net bir veriyle mevcut durumun fotoğrafı çekilmiştir. A şıkkı ise bir “tahmin” veya “ön yargı” olabilir.
Yorum gönder