9. Ünlü Daralması

2026 KPSS Türkçe maratonunda ses bilgisinin en çok soru getiren ve “en sinsi” konusu olan Ünlü Daralmasına geldik. Bu konuyu hafızana “Geniş Kapıdan Dar Kapıya” ve “Yor-Yen-Yen (Üç Y)” teknikleriyle mühürleyeceğiz.

1. “Geniş Kapıdan Dar Kapıya” Tekniği

Ünlü daralması, kelimenin sonundaki “geniş” bir ünlünün (a, e), “-yor” ekinin veya “y” sesinin baskısıyla “dar” bir ünlüye (ı, i, u, ü) dönüşmesidir.

• Hafıza Çivisi: Zihninde geniş bir kapı (A ve E) hayal et. Bu kapıdan geçmeye çalışan kelime, arkasından gelen “-yor” ekini görünce panik yapıp daralıyor ve dar bir kapıdan (I, İ, U, Ü) geçmek zorunda kalıyor.

2. “Yor” Canavarı Formülü

Ünlü daralmasının %90’ı şimdiki zaman eki olan “-yor” ile gerçekleşir.

• Kural: Bir fiil “a” veya “e” ile bitiyorsa ve üzerine “-yor” geliyorsa daralma şarttır.

• Örnekler:

  • Bekle-yor – Bekliyor

  • Özle-yor – Özlüyor

  • Başla-yor – Başlıyor

  • Atla-yor – Atlıyor

3. “Üç Y” Kuralı (İstisnalar Bahçesi)

KPSS’de asıl puanı buradan alırsın. “-yor” eki olmadığı halde daralma yaşayan sadece 3 ana kelime (ve türevleri) vardır. Bunları “Y-Y-Y” diye kodla:

1. Y-e (Yemek): Y-e-en – Yiyen, Y-e-ecek – Yiyecek.

2. D-e (Demek): D-e-en – Diyen, D-e-ince – Diyince.

3. N-e (Ne): N-e-ise – Niye.

Hafıza Notu: Bu üçlü (Ye-De-Ne) o kadar “y-or”ulmuştur ki, yanlarına sadece “y” harfi gelse bile hemen daralırlar.

4. KPSS’nin En Sinsi Tuzağı: “Yor” Görünen Her Yer Daralma Değildir!

Adayların en çok düştüğü hata budur. Her “-yor” ekinden önce gelen dar ünlüyü (ı, i, u, ü) daralma sanırlar.

• Filtre Tekniği: “-yor” ekini at, kelimenin köküne bak. Kök “a” veya “e” ile bitmiyorsa orada daralma yoktur, sadece “yardımcı ünlü” vardır.

• Karşılaştırma:

  1. Gid-iyor: “-yor”u at – Gitmek. Kök “e” ile bitmiyor. DARALMA YOK! (i harfi sadece yardımcıdır).

  2. Anlı-yor: “-yor”u at – Anlamak. Kök “a” ile bitiyor. DARALMA VAR!

5. KPSS Şifre Tablosu

Küçük Bir Antrenman

Aşağıdaki cümlede hangilerinde ünlü daralması vardır?

“Beni dinlemiyor, her gün başka bir şey diyor ve sürekli buralara geliyor.”

1. Dinle-me-yor – Dinlemiyor (Olumsuzluk eki daralmış). VAR!

2. De-yor – Diyor (Özel fiil daralmış). VAR!

3. Gel-iyor – Kök “gel-“, ünsüzle bitmiş. i harfi sadece yardımcıdır. YOK!